Núi đồi là sân khấu, lửa nhiệt tình là ánh sáng

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Đoàn Văn công Công an nhân dân vũ trang (CANDVT), nay là Đoàn Nghệ thuật BĐBP được thành lập ngày 3-3-1960, 50 năm hoạt động của đoàn là cuộc hành trình xuyên qua thời gian khắc nghiệt, in dấu chân trên mọi nẻo đường biên cương. Dòng thời gian chảy đi một nửa thế kỷ, những ngày đầu thành lập chưa mấy ai quên.

Đoàn Nghệ thuật BĐBP tại Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2008.

Đó là những năm tháng biên giới còn trong cơn gian nan, khốc liệt. Cuộc đấu tranh của CANDVT và nhân dân các dân tộc chống lại âm mưu, thủ đoạn của bọn gián điệp, đặc vụ, thổ phỉ và các tổ chức phản cách mạng nổi dậy bạo loạn hòng phá hoại thành quả cách mạng của nhân dân ta vừa giành lại được sau mấy năm miền Bắc lập lại hòa bình đang hết sức nóng bỏng. Bộ Tư lệnh CANDVT thấy rõ sức mạnh của nghệ thuật. Biên giới đang cần tỏa sáng đường lối, chính sách của Đảng; cần gieo vào lòng chiến sĩ, lòng dân niềm lạc quan, phấn khởi, thôi thúc ý chí chiến đấu, trận địa đang đòi hỏi sức mạnh động viên, cổ vũ làm dịu bớt nỗi gian khổ hy sinh. Thế là đội quân nghệ thuật với 60 người vai đàn, tay súng nhận lệnh lên đường ra biên giới với phương châm: “Núi đồi là sân khấu, lửa nhiệt tình là ánh sáng, cơ động, linh hoạt phục vụ”. Vượt qua đèo cao, vực thẳm, mưa nguồn, suối lũ, trang phục, đạo cụ mang vác nhọc nhằn, lúc ngựa thồ, lúc thuyền mảng, chương trình biểu diễn của đoàn cứ dài theo đường chiến trận. Từ A Pa Chải, Leng Su Sìn, sang cao nguyên đá Đồng Văn, vào đến Tà Rúa, Cù Bai (Vĩnh Linh). Những tiếng hát, điệu múa đã làm lay động lòng người, tăng thêm niềm hứng khởi, góp phần khích lệ chiến sĩ và nhân dân chiến đấu và chiến thắng kẻ thù. Khi biên giới hòa bình, đồng bào Tày, Nùng, Mông, Dao, Vân Kiều... chưa một lần được xem văn công, nỗi khao khát ấy lại được bù đắp. Cán bộ, diễn viên của đoàn ngày đêm xuyên rừng đến các bản làng phục vụ, góp phần động viên nhân dân xây dựng cuộc sống mới. Trong những đêm đuốc sáng bìa rừng, bà con các dân tộc vừa xem múa hát vừa nhìn đôi phù hiệu màu xanh trên ve áo diễn viên đã trìu mến gọi các anh là “Văn công sao xanh”. Có lẽ cái tên Đoàn Nghệ thuật “Ngôi sao xanh” ra đời từ đó.

Tiếng gọi của biên cương càng thôi thúc, đoàn vẫn miệt mài dọc đường biên giới. Đá tai mèo, vực sâu, sương mù lạnh cóng, mưa gió dãi dầu, thật kỳ lạ, như chai sạn thêm, dày dặn lên, tôi luyện hơn sự thử thách tận cùng sức chịu đựng của con người. Sự thách thức đó càng được trải nghiệm thêm trong cuộc hành trình lưu diễn của đoàn qua những năm tháng chống Mỹ cứu nước. Sức hút của phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” đã hòa nhập nhanh chóng hoạt động của đoàn vào bản giao hưởng chung của đoàn quân nghệ thuật cả nước phục vụ hỏa tuyến. Trận địa hoạt động của đoàn là những địa danh “túi bom” trọng điểm: Nặm Cắn, Đèo Ngang, Roòn, Cà Xèng, Cha Lo, Cà Roòng, Vĩnh Mốc, Hướng Lập, Cửa Tùng, Hiền Lương... Giữa hai trận đánh, khói bom chưa tỏa hết, dưới chiến hào, ụ pháo, địa đạo, lều bạt dã chiến đã vang lên khúc ca, điệu múa: Lên đường đánh Mỹ, Đêm Cha Lo, Khi các anh qua làng, Tay chài tay súng, Ong Bò vẽ, Chặng đường biên giới... Đồng bào Tà Ôi, Vân Kiều còn nhớ mãi hình ảnh những “đứa con bộ đội văn công” mảnh dẻ ăn bột ngô, uống nước suối, vừa hát hay, múa dẻo, vừa vác đạn băng băng dưới hào tiếp sức cho “dân quân nhà miềng” đánh Mỹ. Trong chiến dịch “Mùa hè đỏ lửa” (1972) cùng với tổ sáng tác, các mũi nghệ thuật xung kích của đoàn đã thọc sâu vào Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đông Hà, Ái Tử biểu diễn phục vụ đồng bào ở các ấp chiến lược vừa được giải phóng. Với khí thế hào hùng của chiến dịch giải phóng Huế - Đà Nẵng, chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử (1975) đoàn đã hành quân theo bước chân thần tốc, giải phóng đến đâu, biểu diễn đến đó, mang nguồn gió mới của nền nghệ thuật cách mạng hòa vào niềm vui chiến thắng.

Khi nước nhà thống nhất, biên giới rộng hơn, dài hơn, cường độ phục vụ gấp hai, ba lần, chất lượng nghệ thuật đòi hỏi cao hơn trước. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của lực lượng, đoàn đã nhanh chóng đào tạo, bổ sung diễn viên; mở các lớp tập huấn chuyên môn; cử các nhạc sĩ, biên đạo đi thực tế, tìm tòi, khai thác nghệ thuật dân gian các vùng dân tộc để sáng tạo, nâng cao chất lượng tiết mục, giữ vững định hướng nghệ thuật “Dân gian, dân tộc kết hợp với hiện đại” theo đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng. Vừa đổi mới trang thiết bị kỹ thuật, vừa sắp xếp lại tổ chức theo mô hình “một đoàn hai đội” để tăng thêm lượt phục vụ BĐBP và đồng bào dân tộc trên các tuyến biên giới và biển đảo. Sự hiện diện của đoàn ở các địa bàn gay cấn, các điểm nóng đã thể hiện rõ tính xung kích nhanh nhạy của người nghệ sĩ - chiến sĩ. Các tiết mục xuất sắc tự sáng tác và dàn dựng thời kỳ này như múa: Xuân về trên cao nguyên; Đi tới bình minh; Múa khiên; Múa trống; Tày hạy; Vượt lũ; Mùa hoa đào nở... Các ca khúc như: Bài ca biên giới; Giữ cho em mùa hoa đào; Tiếng hát giữa rừng biên cương; Lời ru đêm biên cương... đã phản ánh được cuộc sống, chiến đấu của người lính biên phòng và hiện thực sinh động giàu màu sắc của đồng bào dân tộc, toát lên được ý tưởng nhiệm vụ biên phòng là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, cần được mọi người chăm lo xây dựng.

Bước vào thời kỳ đổi mới, đoàn đã phát huy tính chủ động sáng tạo, đổi mới tư duy nghệ thuật và phương thức hoạt động để phù hợp với tình hình mới, tích cực đấu tranh loại trừ những khuynh hướng nghệ thuật lệch lạc, sai trái, chạy theo thị hiếu tầm thường của thị trường. Yếu tố cơ bản để đoàn duy trì được sức sống nghệ thuật chính là giữ vững đường lối văn hóa nghệ thuật của Đảng, bám sát mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và cách mạng, góp phần làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình” của địch trên mặt trận chính trị tư tưởng, văn hóa nghệ thuật.

Với định hướng nghệ thuật “dân tộc, hiện đại, sáng tạo và đổi mới”, thời kỳ này đoàn vừa xây dựng các chương trình ca múa nhạc gọn nhẹ để phục vụ địa bàn biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa; vừa xây dựng các chương trình lớn để phục vụ theo yêu cầu của Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh BĐBP trong hoạt động đối ngoại, trong các lễ kỷ niệm lớn của quốc gia và của ngành.

Sự sáng tạo đổi mới trong nghệ thuật của đoàn chính là dựa trên chất liệu dân gian dân tộc nhưng thổi vào đó hơi thở thời đại, xây dựng được biểu tượng về vẻ đẹp của tình hữu nghị, tình đoàn kết trong xu thế hội nhập và phát triển; phản ánh được cuộc sống đang vận động mạnh, đang tự vượt lên chính mình, bỏ qua quá khứ lạc hậu để đi vào một giai đoạn mới xây dựng biên giới bình yên. Các tác phẩm kịch hát: “Mảnh đất tình người”; Hợp xướng “Tiếng hát người chiến sĩ biên thùy”; Liên khúc sử thi “Những bài ca đi cùng năm tháng”. Các ca khúc: Phiên chợ vùng cao; Gương mặt tuổi trẻ biên phòng; Rừng biển yêu thương; Hành khúc chiến sĩ biên phòng; Chiều biên giới. Các vở múa như: Cội nguồn; Lá cờ Đảng; Khúc ca hữu nghị; Mẹ lúa; Tát nước đêm trăng; Mùa sen nở; Xuân về trên đỉnh núi; Chàng say không tình yêu; Vui được mùa; Lớp học biên cương. Hòa tấu nhạc dân tộc như: Bát bài bông; Đêm trăng bản Mèo... là những dấu ấn có tính bước ngoặt của sự phát triển mới về nghệ thuật của đoàn.

Trên chặng đường hoạt động nghệ thuật, đoàn đã nhiều lần được Nhà nước cử đi biểu diễn tại Liên Xô (cũ), Cộng hòa dân chủ Đức, Cu Ba, Trung Quốc, Triều Tiên, Lào, Cam-pu-chia... Thực tiễn hoạt động của đoàn cũng đã bồi dưỡng, nảy nở nhiều tài năng đóng góp cho giới nghệ thuật những tên tuổi như: NSND Lê Đóa, NSND Trần Minh; các NSƯT bảo Chung, Hoàng Long, Văn Đức Lương, Minh Trâm, Minh Vân, Quỳnh Liên, Thanh Xuân, Hà Vi, Ngọc Lan, Vi Hoa, Ngọc Châu, Viết Hồ, Trọng Hiệp, Văn Khuê; các nghệ sĩ Nguyễn An, Trần Danh, Huy Giảng, La Hằng, Văn Hóa, Hồng Hạnh, Hải Tiến, Hùng Cường, Ngọc Dung...

Với bề dày lao động sáng tạo nghệ thuật và biểu diễn phục vụ xuất sắc, đoàn đã được Bác Hồ tặng lẵng hoa (1968); được Đảng, Nhà nước tặng thưởng 2 Huân chương Quân công hạng Nhì, 5 Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, ba. Trong các đợt hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quốc, đoàn đã được tặng 70 Huy chương vàng, bạc. Nhiều năm liền, đoàn đạt danh hiệu “Đơn vị quyết thắng”. Một vinh dự lớn đối với cán bộ nghệ sĩ, diễn viên, công nhân viên của đoàn là trong dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/12/2004), đoàn đã được Đảng, Quốc hội, Nhà nước tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang trong thời kỳ đổi mới.

Thế hệ mới của Đoàn Nghệ thuật BĐBP đang nối dòng lịch sử tiếp bước vững vàng với bản lĩnh người lính, với quyết tâm đầy nhiệt huyết đem sức sống nghệ thuật gieo niềm vui mới lan tỏa mạnh mẽ trên dải đất biên cương vì hạnh phúc của nhân dân, vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới Tổ quốc. Trong dịp kỷ niệm 50 năm thành lập đoàn, Đoàn nghệ thuật BĐBP đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì. Đây là phần thưởng lớn lao động viên toàn Đoàn phấn đấu hơn nữa trong công tác, nhiệm vụ của mình.

Trọng Bằng