Hiểm họa “Thủy thần liếm đất”

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Chưa có năm nào như năm nay, người dân ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long phải sống trong tâm trạng lo âu với những tai ương liên tục do thiên nhiên mang lại, đặc biệt là nạn sạt lở mà người dân ở đây ví von chua chát là nạn “thủy thần liếm đất”. Để ổn định một phần cuộc sống của số gia đình nằm trong vùng sạt lở, các địa phương đã phải áp dụng nhiều biện pháp khẩn cấp như di dời dân khỏi vùng nguy hiểm, hỗ trợ tiền để dân dựng nhà tạm… Tuy nhiên, đó mới chỉ là những giải pháp tình thế.

Nhà sập do sạt lở ở xã Hiệp Thạnh, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh.

Những “chấm đỏ” nguy hiểm

Đúng ra không phải đến năm nay mới có chuyện sạt lở đất ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) mà từ cách đây cả chục năm, người dân ở đây đã rất lo lắng với những hiện tượng này. Tuy nhiên, những năm trước đây, “thủy thần” chỉ “nhắm” đến các khu vực đỉnh lũ, dân cư thưa thớt, còn bây giờ, nhiều vùng được cho là có cấu kết địa chất ổn định, đông dân cư, chưa từng xảy ra sạt lở cũng trở thành những “chấm đỏ” nguy hiểm trên bản đồ lũ của ĐBSCL.

Mùa lũ năm nay, xã Hiệp Thạnh, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh là vùng đất đầu tiên “thủy thần thăm hỏi”, có nguy cơ bị xóa sổ trên bản đồ địa chính bởi hiện tượng sạt lở. Tính mạng của hơn 200 hộ dân với gần 1.000 nhân khẩu ở xã Hiệp Thạnh đang bị đe dọa từng ngày. Còn tại Đồng Tháp, tình trạng sạt lở 2 bờ sông Tiền, sông Hậu cũng đang diễn biến phức tạp khi nước lũ đầu nguồn từ Cam-pu-chia đổ về. Theo ghi nhận của chúng tôi, toàn tỉnh Đồng Tháp có 99 đoạn bờ sông đang bị sạt lở, với tổng chiều dài hơn 172km thuộc địa phận 44 xã, phường, thị trấn, tập trung nhiều nhất ở các huyện: Hồng Ngự, Thanh Bình, Châu Thành và thị xã Sa Đéc. Có nơi vết sạt lở ăn sâu vào bờ từ 10 đến 25m. Tại khu vực các xã Long Thuận, Long Khánh A của huyện Hồng Ngự, nơi sông Tiền chảy qua, tình trạng sạt lở rất nghiêm trọng. Các vụ sạt lở đã làm 1 người chết, 2 người bị thương, thiệt hại kinh tế hơn 12 tỉ đồng... Ở An Giang, tình trạng sạt lở đất bờ sông trong năm nay được cho là bớt “dữ” hơn mọi năm. Dù vậy, những vụ sạt lở quy mô nhỏ ở các huyện đầu nguồn: An Phú, Tân Châu... cũng đã xảy ra. Vùng hạ lưu sông Hậu, đoạn đi qua Cần Thơ, đầu mùa mưa lũ đã xảy ra 2 vụ sạt lở ở quận Cái Răng và Bình Thủy. Đáng chú ý là vụ sạt lở ở phường Trà An (Bình Thủy) vết sạt lở lấn sâu vào đất liền đến 60m. Cồn Cái Đôi (khu vực Lân Thạnh) cũng đã sạt lở mất gần 2/3 diện tích, cồn Tham Sạn (khu vực Tân Phú, phường Thuận Hưng) cũng đang sạt lở ăn sâu vào đất liền 20m với chiều dài hơn 1.000m. Điều đáng nói là không chỉ các tỉnh thuộc đầu nguồn vùng lũ như An Giang, Đồng Tháp chịu ảnh hưởng của tình trạng sạt lở đất, mà các tỉnh Vĩnh Long, Sóc Trăng, Cà Mau và cả TP Cần Thơ, địa bàn ven sông Hậu cũng liên tiếp xảy ra sạt lở đất bờ sông, đê biển...

Một điểm sạt lở ven bờ sông Tiền thuộc xã Long Khánh A, Hồng Ngự, Đồng Tháp.

Di dân khỏi vùng nguy hiểm: Nhiều vướng mắc

Trước tình trạng sạt lở đất xảy ra ngày càng phức tạp, hầu hết các địa phương đã triển khai di dời dân ra khỏi vùng sạt lở, vùng có nguy cơ sạt lở cao. Tuy nhiên, có một điều “tréo ngoe” là ở một số địa phương, chính quyền lo lắng, khẩn trương triển khai các biện pháp di dời song người dân lại “bình chân như vại”. Như ở Đồng Tháp chẳng hạn, mặc dù UBND tỉnh đã chỉ đạo di dời khẩn cấp các hộ dân ra khỏi khu vực sạt lở nguy hiểm nhưng đến nay, toàn tỉnh còn hơn 1.480 hộ chưa di dời. Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Đồng Tháp, ông Lê Văn Hùng, cho biết, tốc độ di dời đang gặp nhiều vướng mắc. Trước hết, việc thuyết phục người dân vào ở trong các cụm tuyến dân cư không dễ do họ lo ngại cho điều kiện sống ở đó. Phần khác, người dân chưa có chỗ để di dời do tiến độ triển khai các dự án cụm tuyến dân cư quá chậm, không thể đáp ứng kịp yêu cầu này... Còn ở một số nơi khác, người dân trong vùng sạt lở tỏ ra lo lắng, sẵn sàng “hợp tác” với chính quyền thì cơ sở hạ tầng phục vụ công tác di dời lại không đảm bảo. Tại “điểm nóng” về sạt lở, xã Vĩnh Trường, An Phú, An Giang, theo Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trường Nguyễn Phương Hồng, địa bàn xã có 2 điểm sạt lở, nặng nhất là khu vực đầu cồn thuộc ấp Vĩnh Bình và Vĩnh Thành. Toàn xã có 380 hộ dân nằm trong vùng sạt lở nguy hiểm, nhưng dự kiến chỉ có khả năng bố trí chỗ ở khoảng 200 hộ, còn lại 180 hộ đành chịu cảnh sống tạm nhà bà con, đình chùa, vì các cụm, tuyến dân cư vượt lũ không còn chỗ... Tương tự như vậy, ở Cần Thơ, ước tính sơ bộ có khoảng 1,5 vạn dân sống trong vùng có nguy cơ sạt lở, trong đó có gần 3.500 căn hộ nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở rất cao. Riêng phạm vi bờ kè quốc lộ 80, thuộc quận Thốt Nốt và huyện Vĩnh Thạnh, ước có gần 3.000 hộ sống dọc theo bờ kinh Cái Sắn; cặp bờ sông Trà Nóc (quận Bình Thủy) có khoảng 200 hộ dân cần di dời; tuyến tỉnh lộ 923 (lộ Vòng Cung) và một số tuyến khác thuộc huyện Phong Điền hiện còn khoảng 300 hộ cần sớm được di dời ra khỏi vùng đe dọa sạt lở bất cứ lúc nào. Trong lúc đó, các dự án khu dân cư lại đang ì ạch, khó triển khai với nhiều lý do...

Giải pháp lâu dài?

Cho đến nay, dù có nhiều đoàn gồm các nhà khoa học đi khảo sát tình hình sạt lở ở khu vực ĐBSCL nhưng vẫn chưa có kết luận cuối cùng về hiện tượng gia tăng của loại thiên tai đặc biệt này. Tuy nhiên, nguyên nhân mà nhiều chuyên gia cùng đưa ra là hiện tượng sạt lở đất gia tăng tại khu vực này là do nền đất yếu phổ biến toàn vùng, đoạn sông cong, luồng lạch không ổn định, chế độ dòng chảy phức tạp, cấu tạo nền địa chất mềm của dòng dẫn tạo nên biến động của dòng chảy, gây sạt lở bất ngờ. Nước lũ và triều cường gây nhiều phản áp, có sức bào mòn, xoáy lở mạnh, đe dọa nhiều đoạn sông, kênh, đê biển. Ngoài những nguyên nhân khách quan do yếu tố địa chất, nạn khai thác cát bừa bãi, ồ ạt, trái phép với khối lượng lớn thời gian qua cũng là “thủ phạm” góp phần gây nên tình trạng sạt lở đất ngày càng diễn biến theo chiều hướng nghiêm trọng ở các tỉnh khu vực ĐBSCL...

Theo cảnh báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, ĐBSCL sẽ còn phải đối phó với nhiều tình huống thời tiết thất thường hơn. Mùa lũ năm nay và vài năm tới, dự báo sẽ cao hơn trung bình nhiều năm trước 20 - 30cm. Đỉnh lũ ở ĐBSCL trên mức báo động 3 sẽ cao hơn trung bình nhiều năm 0,3 - 0,5m và mực nước triều cường cũng sẽ cao hơn, theo đó, tình trạng sạt lở cũng trở nên phức tạp hơn... Các chuyên gia khuyến cáo, các địa phương thuộc vùng ĐBSCL cần phải tiến hành khảo sát nắm số liệu chính xác về hiện trạng sạt lở cũng như số dân trong vùng đã và đang bị đe dọa để có phương án quy hoạch lại khu dân cư, tránh thiệt hại cho dân. Bên cạnh đó, để hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng sạt lở đất ở vùng ĐBSCL, ngoài biện pháp xây dựng hệ thống kè, trồng cỏ chống sạt lở, việc chủ động khảo sát, dự báo vùng nguy hiểm là việc làm cần thiết hiện nay. Đặc biệt, phải kiểm soát cho được tình hình khai thác cát tại đây. Nếu tình trạng khai thác cát ồ ạt, tràn lan với khối lượng lớn ở ĐBSCL không được ngăn chặn kịp thời thì tình trạng sạt lở đất sẽ còn tiếp tục ở mức độ trầm trọng hơn, nguy cơ gây thiệt hại về con người và vật chất sẽ rất khó lường...

 Nguyễn Trường