Lầu Năm Góc cắt giảm vũ khí hạt nhân theo hướng nào?

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Đến ngày 5-12-2009, Hiệp ước về hạn chế vũ khí tấn công chiến lược ký kết năm 1991 giữa Liên Xô trước đây và Mỹ hết hiệu lực. Hiện nay, LB Nga và Mỹ đang trong quá trình đàm phán chuẩn bị một Hiệp ước mới thay thế cho Hiệp ước năm 1991. Tháng 7 vừa qua, trong chuyến thăm Mát-xcơ-va, Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đã cùng với Tổng thống Nga Đ.Mét-vê-đép ký Hiệp định khung chuẩn bị cho việc ký Hiệp ước về hạn chế vũ khí tấn công chiến lược, trong đó mỗi bên cắt giảm số lượng đầu đạn xuống còn từ 1.500-1.675.

Tổng thống Nga Đ.Mét-vê-đép và Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma cam kết cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của mỗi nước.

Thời hạn cuối năm đang đến gần, chính quyền của Tổng thống B.Ô-ba-ma vẫn đang mải miết tính toán, kiểm đếm lại kho vũ khí hạt nhân của mình để quyết định xem cắt giảm những vũ khí nào, loại nào cần cất giữ, duy trì. Trong khi đó các chuyên viên đàm phán đang tích cực chuẩn bị một Hiệp ước mới với LB Nga về kiểm soát vũ khí tấn công chiến lược giữa 2 siêu cường.

Lần gần đây nhất là vào năm 2001, Lầu Năm Góc tiến hành tổng kiểm kê về số lượng, thành phần và kết cấu từng loại và khi đó chính quyền Tổng thống G.Bu-sơ quyết định duy trì một số lượng “đủ” từ 1.700 đến 2.200 đầu đạn hạt nhân ở trạng thái sẵn sàng, mặc dù khi đó họ vẫn phản đối ký kết một Hiệp ước bắt buộc với phía Nga.

Hiện nay, phía Mỹ đang ráo riết kiểm kê, phân tích đánh giá để xác định số lượng, chủng loại tên lửa, máy bay ném bom tầm xa và tàu ngầm, phân loại để đưa vào Hiệp ước cắt giảm và đồng thời họ “đau đầu” tính toán hậu quả của việc cắt giảm, nhất là, trong khi tình hình thế giới có nhiều chuyển biến hết sức nhanh chóng, đặc biệt ở những khu vực có những quốc gia không lớn nhưng có thể đang và sẽ nắm giữ vũ khí hạt nhân.

Tổng thống Ô-ba-ma đã cam kết việc thủ tiêu vũ khí hạt nhân là mục tiêu dài hạn của ông. Tuy nhiên, hiện đang tồn tại những bất đồng sâu sắc về số lượng cắt giảm sao cho vẫn đảm bảo được an ninh nước Mỹ trong khi một số nước vẫn duy trì kho vũ khí hạt nhân của mình, thậm chí một số nước khác lại đang chế tạo vũ khí hạt nhân. Các cuộc tranh luận tập trung vào vấn đề loại vũ khí hạt nhân nào cần phải để lại, không được cắt giảm. Một số cơ quan xây dựng kế hoạch tác chiến thì cho rằng phải cất giữ và duy trì loại đầu đạn hạt nhân có tính an toàn cao, có độ tin cậy lớn, trong khi đại diện chính quyền lại lo ngại về việc nếu vẫn tiếp nối hoạt động của các dây chuyền lắp ghép vũ khí hạt nhân sẽ phá hoại những nỗ lực ngăn ngừa, không phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới.

Trong các cuộc đàm phán về hạn chế vũ khí hạt nhân cần phải giải quyết không chỉ vấn đề giới hạn số lượng đầu đạn (cho phép khoảng 1.500 đơn vị mỗi bên), mà còn phải giải quyết vấn đề nguyên tắc kiểm đếm, các biện pháp kiểm tra, giám sát. Đây là những vấn đề phức tạp nhất mà phía Mỹ đang tìm cách “lách, tránh” các điều khoản của Hiệp ước cũng như các vấn đề song hành như việc triển khai hệ thống phòng chống tên lửa... Giải quyết những vấn đề đó trong điều kiện hiện nay là hết sức khó khăn, đặc biệt khi chính quyền Mỹ đang phải tập trung cao độ chống khủng hoảng kinh tế, thực hiện cải cách cơ bản hệ thống giáo dục, bảo vệ sức khỏe và vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu... Như một số nhân vật cấp cao trong Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo, việc kiến trúc tổng thể về vũ khí hạt nhân của Mỹ xoay quanh vấn đề có tính cơ bản là: liệu Mỹ có cần phải cất giữ và duy trì bộ ba hạt nhận gồm tên lửa căn cứ mặt đất, tên lửa phóng từ tầu ngầm, và máy bay ném bom tầm xa hay không?

Theo Hiệp định khung được ký kết tại Mát-xcơ-va giữa Tổng thống Ô-ba-ma và người đồng cấp của Nga Mét-vê-đép, trong khuôn khổ Hiệp ước mới sẽ đưa ra kế hoạch cắt giảm số lượng đầu đạn hạt nhân tầm xa xuống còn từ 1.500-1.675 đơn vị mỗi bên. Hiện tại, mức trần của Hiệp ước Mát-xcơ-va năm 2001 là 2.200 đơn vị mỗi bên và thời hạn cắt giảm kéo dài đến năm 2012. Cần nhắc lại vào những năm 1960, số lượng đầu đạn của Mỹ vào khoảng trên 32.000 đơn vị, nhưng đến trước khi ký Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược năm 1991, số đầu đạn của Mỹ giảm xuống còn khoảng 10.500 đơn vị. Năm nay, Hội liên hiệp khoa học Mỹ thông báo phía Mỹ đã cắt giảm số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược xuống còn 2.200 đơn vị, như vậy, đã hoàn thành trước 3 năm so với điều khoản của Hiệp ước Mát-xcơ-va năm 2001.

Sau khi ký Hiệp ước mới dự kiến vào tháng 12 năm nay, các bên sẽ còn tiếp tục đàm phán về cắt giảm thêm số lượng phương tiện mang tầm xa như tên lửa căn cứ mặt đất, tên lửa căn cứ trên biển và máy bay ném bom. Theo lời một nhân vật cấp cao Bộ Quốc phòng Mỹ, việc tính toán không chỉ liên quan đến các con số cụ thể, mà còn phải tìm ra công thức về cân bằng lực lượng chung trên thế giới. Hiện nay trên thế giới có nhiều nước có vũ khí hạt nhân, bởi vậy, phía Mỹ cần phải cất giữ và duy trì lực lượng kiềm chế hạt nhân vừa hiệu quả, vừa an toàn, vừa tin cậy để có thể bảo vệ chắc chắn cho nước Mỹ và đồng minh của Mỹ. Xác định được vấn đề đó tất nhiên là rất phức tạp. Trong khi đàm phán với Mát-xcơ-va, Mỹ cũng đã nhận được những lời mách bảo rất có lợi của Nga để giúp cho Mỹ có cái nhìn đúng đắn hơn trong việc giải quyết những vấn đề đó.

Trong quá trình phân tích đánh giá hiện nay, vấn đề đặc biệt quan tâm là liệu có thể sử dụng kho vũ khí hạt nhân hiện có để răn đe, trừng phạt trong trường hợp nước Mỹ bị tấn công hoặc các nước đồng minh của Mỹ bị tấn công bằng các loại vũ khí khác không phải vũ khí hạt nhân như: Vũ khí hóa học, vũ khí sinh học và thậm chí bằng vũ khí thông thường nhưng có sức sát thương lớn. Đồng thời Mỹ cũng đang xem xét lại danh sách các mục tiêu đánh đòn hạt nhân của mình.

Tờ “The Guardian” của Anh ngày 21-9 đưa tin, Tổng thống Mỹ đã đề nghị Lầu Năm Góc xem xét lại căn bản học thuyết hạt nhân và chuẩn bị tiến hành cắt giảm quy mô kho hạt nhân của Mỹ, đồng thời bác bỏ đề án vừa được đệ trình về hạt nhân chiến lược của Mỹ, vì cho rằng nội dung của đề án chỉ dự kiến những thay đổi không đáng kể. Ông yêu cầu kế hoạch mới của chính sách hạt nhân cần chứa đựng những thay đổi triệt để. Cụ thể, ông nhận định số đầu đạn hạt nhân của Mỹ trong tương lai cần phải giảm xuống hàng trăm, chứ không phải hàng nghìn và ra lệnh cắt bớt danh sách các tình huống dự kiến mà Mỹ sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân.

Mỹ, với tư cách là Chủ tịch luân phiên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đóng vai trò chủ trì hội nghị cấp cao về hiệp ước quốc tế cấm thử hạt nhân, diễn ra trong hai ngày 24-25/9 tại Niu Yoóc. Những tuyên bố cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của Tổng thống Ô-ba-ma trước thềm hội nghị này được coi là bước đi khôn ngoan.

Tuy nhiên, nước Mỹ hàng chục năm nay vẫn đưa ra nhưng tuyên bố rất mập mờ về chính sách hạt nhân của mình. Họ luôn ưa thích nhiều phương án hành động khác nhau.

Vũ Huế