Căn cứ Ô-ki-na-oa - “Phép thử” đồng minh

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Nằm ở tỉnh Ô-ki-na-oa (miền Nam Nhật Bản), căn cứ không quân Phu-ten-ma đang là một vấn đề gai góc trong quan hệ quốc phòng Mỹ-Nhật sau khi Tô-ki-ô nhất quyết buộc lính Mỹ phải rời khỏi căn cứ này. Căng thẳng trong quan hệ hai nước thời điểm hiện tại có thể tạo vật cản trước chuyến thăm Nhật Bản của Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma vào ngày 11 và 12-11.

Căn cứ không quân Phu-ten-ma.

Ai nhường ai?

Theo thỏa thuận 2006 được ký giữa Chính phủ của cựu Thủ tướng Nhật Bản Ta-rô A-xô và Chính phủ Mỹ, căn cứ Ô-ki-na-oa sẽ được chuyển đến vịnh Hê-nô-cô, ở phía Bắc hòn đảo vào năm 2014 và khoảng 8.000 binh sĩ Mỹ cũng sẽ được rút từ Ô-ki-na-oa về căn cứ Gu-am tại Phi-líp-pin. Nhật Bản sẽ phải tài trợ phần lớn các chi phí di chuyển nói trên.

Mỹ hiện vẫn còn khoảng 47.000 quân nhân đồn trú tại 90 căn cứ ở Nhật Bản, hai phần ba ở Ô-ki-na-oa. Sự hiện diện của quân đội Mỹ ngày càng bị người Nhật, đặc biệt là cư dân Ô-ki-na-oa phản đối. Sau nhiều tai nạn chết người hoặc tội ác do lính Mỹ gây ra, người dân Nhật lại càng bất bình hơn khi nước họ hàng năm phải chi ra khoảng 2 tỷ USD cho các căn cứ Mỹ. Trong cuộc vận động tranh cử cũng như sau khi lên cầm quyền, tân Thủ tướng Ha-tô-y-a-ma đã từng yêu cầu Mỹ xét lại văn kiện này. Riêng về căn cứ không quân Phu-ten-ma ở Ô-ki-na-oa, Thủ tướng Nhật còn muốn Mỹ di dời hẳn căn cứ này ra khỏi Ô-ki-na-oa, thậm chí qua hẳn một nước khác.

Tất nhiên, Oa-sinh-tơn không chấp nhận lời yêu cầu trên của Tô-ki-ô. Trong chuyến thăm Nhật Bản vào cuối tháng 10 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Rô-bớt Ghết cho biết, Mỹ sẵn sàng chấp thuận việc sửa đổi “một cách có chừng mực” đối với kế hoạch di chuyển căn cứ không quân Phu-ten-ma ở tỉnh Ô-ki-na-oa theo yêu cầu của chính quyền tỉnh này. Trong khi Mỹ nỗ lực nhằm tạo ra môi trường thuận lợi để Chính phủ Nhật Bản chấp thuận kế hoạch hiện nay, Bộ trưởng Ghết cũng đề nghị Nhật Bản giải quyết vấn đề này trước chuyến thăm của Tổng thống Ô-ba-ma và nhấn mạnh rằng kế hoạch di chuyển căn cứ Phu-ten-ma hiện thời là kế hoạch khả thi duy nhất.

Trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Tô-si-mi Ki-ta-da-oa khẳng định kế hoạch tái bố trí các lực lượng Mỹ tại Nhật Bản hiện nay sẽ được chấp nhận trước chuyến thăm Nhật Bản của Tổng thống Ô-ba-ma, nhưng Bộ trưởng Ngoại giao K.Ô-ca-đa lại tuyên bố rằng ông muốn một số bộ phận chức năng của căn cứ không quân Phu-ten-ma sẽ được sát nhập vào căn cứ không quân Ca-đi-na của Mỹ. Mặc dù vậy, phía Mỹ lại tỏ ra không mặn mà với đề xuất này.

Với mục đích giải quyết vấn đề tranh cãi này càng sớm, càng tốt,  Nhật Bản đã đề nghị Mỹ tổ chức cuộc họp cấp Bộ trưởng ngoại giao để giải thích lập trường của Tô-ki-ô về kế hoạch di chuyển căn cứ không quân Phu-ten-ma và một số vấn đề khác. Tuy nhiên, cuộc gặp này, dự kiến diễn ra vào 6-11, đã bị hoãn lại vì ông Ô-ca-đa phải tham dự phiên họp của Ủy ban Ngân sách Thượng viện Nhật Bản vào ngày hôm đó.

“Phép thử” đồng minh

Đối với một số nhà phân tích, rạn nứt trong quan hệ chiến lược Mỹ Nhật hoàn toàn không có lợi cho Tô-ki-ô trong bối cảnh nước này đang phải đối phó với đà vươn lên cả về kinh tế và quân sự của Trung Quốc, trong lúc mối đe dọa hạt nhân đến từ Triều Tiên vẫn hiển hiện ngay bên cạnh.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng Oa-sinh-tơn không nên cứng rắn quá mức đối với Tô-ki-ô, vì lẽ hiện nay Thủ tướng Ha-tô-y-a-ma đang phải tìm cách xoa dịu các đảng nhỏ trong liên minh cầm quyền, vốn đòi hỏi là Tô-ki-ô phải mạnh mẽ hơn đối với Mỹ. Nếu Mỹ thúc bách Nhật Bản quá đáng thì điều đó có thể khiến chính quyền Ha-tô-y-a-ma bị mất ổn định, một viễn cảnh không hề có lợi cho Mỹ.   

Các căn cứ quân sự của Mỹ ở Ô-ki-na-oa.

Quan hệ Mỹ-Nhật đang trải qua giai đoạn thử thách lớn nhất kể từ ba mươi năm qua. Không chỉ căn cứ ở Ô-ki-na-oa là “cái gai” trong quan hệ quốc phòng hai nước, mà những tuyên bố mới đây của Nhật Bản về chính sách đối ngoại của nước này khiến Mỹ không khỏi e ngại. Tại phiên họp Quốc hội Nhật Bản cuối tháng 10 về chính sách của tân chính phủ, Thủ tướng Y-u-ki-ô Ha-tô-y-a-ma đã công khai tuyên bố là Nhật Bản muốn có quan hệ bình đẳng với đồng minh chiến lược là Mỹ.

Theo giới quan sát, sau nửa thế kỷ thuần phục Mỹ, giờ đây Tô-ki-ô dám đương đầu, có những tiếng nói khác biệt với Oa-sinh-tơn trong các vấn đề quan hệ song phương cũng như đa phương, đặc biệt trong vấn đề tương lai căn cứ quân sự Mỹ tại đảo Ô-ki-na-oa. Trong chiến dịch vận động tranh cử, ông Ha-tô-y-a-ma đã cam kết sẽ thiết lập mối quan hệ “bình đẳng” với Oa-sinh-tơn và sẽ chuyển căn cứ không quân Phu-ten-ma đến một khu vực khác trên lãnh thổ Nhật Bản, qua đó, giảm nhẹ gánh nặng cho người dân Ô-ki-na-oa. Theo chuyên gia phân tích chính trị Mi-nô-ru Mô-ri-ta, tác giả cuốn “Chữa cho Nhật Bản khỏi căn bệnh phụ thuộc Mỹ”, “đây là lần đầu tiên kể từ nhiều thập niên qua, Nhật Bản nổi dậy chống lại Mỹ”.

Tuy nhiên, hành động “đối kháng” với chính quyền của Tổng thống Ô-ba-ma của Thủ tướng Ha-tô-y-a-ma cũng có thể là điều dễ hiểu. Năm 2010, ở Nhật sẽ diễn ra các cuộc bầu cử Thượng viện, bầu thị trưởng thành phố Na-gô và tỉnh trưởng tỉnh Ô-ki-na-oa. Chính quyền Ha-to-y-a-ma lo ngại rằng, nếu Chính phủ liên minh sớm “bị khuất phục trước sức ép của Mỹ”, rạn nứt trong liên minh cầm quyền sẽ xuất hiện và tỉ lệ ủng hộ nội các sẽ giảm. Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng thống Ô-ba-ma diễn ra vào thời điểm bất lợi về chính trị bởi nó diễn ra đúng vào lúc liên minh cầm quyền đang phải giải quyết các vấn đề khác tại Quốc hội Nhật Bản như vấn đề Áp-ga-ni-xtan, dự thảo luật bảo hiểm y tế. Thế nên, cuộc gặp gỡ giữa hai đảng Dân chủ cầm quyền Nhật - Mỹ vào thời điểm này là “không đúng lúc”.

Kim Xuân